Kortyzol – kalkulator i przelicznik jednostek (µg/dL ↔ nmol/L)

Konwerter Kortyzolu poniżej pozwala szybko przeliczyć stężenie hormonu między dwiema najczęściej spotykanymi jednostkami: µg/dL i nmol/L. Aby przeliczyć µg/dL na nmol/L, pomnóż wynik przez 27,59; w drugą stronę — pomnóż przez 0,0362 (lub podziel przez 27,59).

Czym jest kortyzol?

Kortyzol (z łac. cortisol, kod laboratoryjny F) to główny glikokortykosteroid człowieka, produkowany w warstwie pasmowatej kory nadnerczy pod kontrolą przysadkowego ACTH. Jest często nazywany „hormonem stresu” — uwalnia się w odpowiedzi na czynniki stresowe i odgrywa kluczową rolę w metabolizmie węglowodanów, regulacji ciśnienia krwi, odpowiedzi immunologicznej i adaptacji do wysiłku. We krwi 90% kortyzolu krąży związane z CBG (transcortin), ~7% z albuminą, a tylko ~3–5% to forma wolna, biologicznie aktywna.

Kortyzol wykazuje najsilniejszy rytm dobowy spośród wszystkich hormonów — szczyt osiąga rano (6:00–8:00), a najniższe wartości w nocy (22:00–2:00). Ten rytm jest kluczowy dla prawidłowej interpretacji wyników i decyduje o tym, kiedy pobiera się krew.

Jak przeliczyć kortyzol między jednostkami?

Współczynnik 27,59 wynika z masy molowej cząsteczki kortyzolu (362,5 g/mol): 10 000 ÷ 362,5 ≈ 27,59. Dla porównania, 1 µg/dL = 10 ng/mL — ta sama wartość masy w innym zapisie. Polskie laboratoria najczęściej raportują w µg/dL, europejskie publikacje używają nmol/L.

Przykłady przeliczeń:

Wartości referencyjne kortyzolu — surowica

Stężenie kortyzolu silnie zależy od pory pobrania krwi. Standardowo pobiera się rano (7:00–10:00) na czczo:

Zakresy referencyjne mogą się różnić między laboratoriami i metodami analitycznymi. Spadek wieczorny powinien wynosić co najmniej 50% względem porannego — brak tego spadku to ważny objaw zaburzeń osi nadnerczowej.

Rytm dobowy i test deksametazonowy (DST)

Wydzielanie kortyzolu jest pulsacyjne, ale podlega rytmowi dobowemu sterowanemu przez jądro nadskrzyżowaniowe podwzgórza: szczyt 6:00–8:00 (CAR — cortisol awakening response, wzrost o 50–60% w 30–45 min od przebudzenia), stopniowy spadek w ciągu dnia, dolina 22:00–2:00. Płaska krzywa lub wysokie wartości wieczorne bywają obserwowane w przewlekłym stresie, depresji, zaburzeniach snu i są wczesną nieprawidłowością w zespole Cushinga.

Najczulszym testem przesiewowym w kierunku Cushinga jest nocny test deksametazonowy 1 mg:

• 1 mg deksametazonu o godz. 23:00, pomiar kortyzolu o 8:00
• <1,8 µg/dL (<50 nmol/L) — wynik prawidłowy
• 1,8–5 µg/dL (50–138 nmol/L) — strefa graniczna; wymaga dalszych testów
• >5 µg/dL (>138 nmol/L) — wysokie podejrzenie zespołu Cushinga

Wskazania do oznaczenia kortyzolu

• Podejrzenie zespołu Cushinga — otyłość typu „bawolego karku”, twarz „księżyca w pełni”, strie purpurowe, nadciśnienie, łatwe siniaczenie
• Podejrzenie choroby Addisona — przewlekłe zmęczenie, hipotonia, hiperpigmentacja, hiponatremia
• Diagnostyka osi HPA — depresja oporna, przewlekły stres, „wypalenie nadnerczy”
• Monitorowanie terapii glikokortykoidami — supresja endogennego kortyzolu
• Wrodzony przerost nadnerczy (CAH) — z 17-OH-progesteronem i ACTH
• Diagnostyka guzów nadnerczy — incidentaloma, różnicowanie z PCOS

Co oznaczają nieprawidłowe wartości?

Wysoki kortyzol (zwłaszcza brak spadku wieczornego) sugeruje zespół Cushinga (gruczolak przysadki, nowotwór nadnercza), egzogenne sterydy, przewlekły stres, depresję, niedoczynność tarczycy, ciążę (fizjologicznie wysoki przez wzrost CBG), alkoholizm przewlekły lub nadużywanie kofeiny.

Niski kortyzol (rano <3 µg/dL/<83 nmol/L) wskazuje na pierwotną niewydolność kory nadnerczy (choroba Addisona, autoimmunizacja), wtórną niewydolność (choroby przysadki), długotrwałą terapię glikokortykoidami z odstawieniem, anoreksję lub niewydolność wielonarządową.

Powiązane kalkulatory

• DHEA-S — partner kortyzolu na osi nadnerczowej; stosunek DHEA-S/kortyzol oceniany w naturopatii i ocenie odporności na stres
• ACTH — regulator kortyzolu; różnicuje Cushinga ACTH-zależnego (przysadka) od ACTH-niezależnego (nadnercze)
• Aldosteron — drugi główny hormon nadnerczy (warstwa kłębkowata); razem z kortyzolem w panelu funkcji nadnerczy
• DHEA — wspólny prekursor steroidogenezy z kortyzolem; oceniany w „wypaleniu nadnerczy”
• Testosteron całkowity — w PCOS i hiperandrogenizmie różnicowany z hiperkortyzolemią subkliniczną

Najczęstsze pytania

Jak przeliczyć kortyzol µg/dL na nmol/L?

Aby przeliczyć z µg/dL na nmol/L, pomnóż wynik przez 27,59. Wartość 15 µg/dL to więc około 414 nmol/L. Współczynnik wynika z masy molowej kortyzolu (362,5 g/mol).

O której godzinie pobrać krew na kortyzol?

Standardowo krew na kortyzol pobiera się rano, między 7:00 a 10:00, na czczo. Kortyzol wykazuje najsilniejszy rytm dobowy spośród wszystkich hormonów — wieczorem wartości spadają o ponad 50%. W ocenie zaburzeń rytmu czasem zleca się dodatkowe pobranie wieczorne (22:00–24:00) lub kortyzol w ślinie.

Co to jest test deksametazonowy?

To najczulszy test przesiewowy w kierunku zespołu Cushinga. Pacjent przyjmuje 1 mg deksametazonu o 23:00, a następnego dnia o 8:00 oznaczany jest kortyzol w surowicy. Wynik <1,8 µg/dL (<50 nmol/L) jest prawidłowy. Wartości >5 µg/dL silnie sugerują Cushinga.

Jaki kortyzol świadczy o chorobie Addisona?

Wartości poniżej 3 µg/dL (83 nmol/L) rano silnie sugerują pierwotną niewydolność kory nadnerczy. Diagnoza wymaga potwierdzenia testem stymulacji ACTH (Synacthen) — brak wzrostu kortyzolu po stymulacji potwierdza chorobę Addisona.

Czy stres zawsze podnosi kortyzol?

Ostry stres rzeczywiście podwyższa kortyzol. Jednak przewlekły, długotrwały stres może doprowadzić do dysfunkcji osi HPA — zarówno z hiperkortyzolemią, jak i z paradoksalnie obniżonym kortyzolem (zjawisko opisywane w naturopatii jako „wypalenie nadnerczy”). Pełna ocena wymaga dziennego profilu kortyzolu (najlepiej w ślinie).

Czy kalkulator kortyzolu diagnozuje Cushinga?

Nie. Kalkulator służy wyłącznie do przeliczania jednostek. Pełną interpretację wyniku w kontekście pory pobrania, panelu hormonalnego (ACTH, DHEA-S, aldosteron) i obrazu klinicznego przeprowadza lekarz endokrynolog.

Źródła

1. Polskie Towarzystwo Endokrynologiczne. Rekomendacje diagnostyki i leczenia zespołu Cushinga oraz niewydolności kory nadnerczy.
2. Polskie Towarzystwo Diagnostyki Laboratoryjnej. Standardy laboratoryjnej oceny funkcji nadnerczy.
3. Endocrine Society. Clinical Practice Guideline: The Diagnosis of Cushing’s Syndrome.
4. Mayo Clinic Laboratories. Cortisol, Total, Serum — Clinical and Interpretive.

Data ostatniej aktualizacji źródeł: 6 maja 2026 r.