Wolna trójjodotyronina (FT3) – kalkulator jednostek (pg/mL ↔ pmol/L)

Konwerter wolnej trójjodotyroniny (FT3) poniżej pozwala przeliczyć stężenie między pg/mL a pmol/L. Wzór: 1 pg/mL = 1,536 pmol/L (z masy molowej trójjodotyroniny 650,97 g/mol).

FT3 (wolna trójjodotyronina, free triiodothyronine) to aktywna, niezwiązana z białkami transportowymi frakcja biologicznie czynnego hormonu tarczycy. W przeciwieństwie do T4 (prohormonu) — T3 działa 3–4 razy silniej i bezpośrednio reguluje metabolizm, termogenezę, częstość serca i pracę mózgu. Ponad 80% T3 powstaje obwodowo z konwersji T4 przez dejodynazy DIO1 i DIO2 — selenoproteiny zależne od selenu.

Czym jest FT3 i dlaczego to aktywny hormon tarczycy?

Tarczyca produkuje przede wszystkim T4 (~90%) i niewielką ilość T3 (~10%). To T4 jest jednak prohormonem o słabym działaniu — aktywny hormon T3 powstaje głównie obwodowo, gdy dejodynazy odłączają jeden atom jodu od T4: DIO1 (wątroba, nerki, tarczyca) i DIO2 (mózg, przysadka, mięśnie, BAT).

Tylko ~0,3% całkowitej T3 krąży w postaci wolnej — to właśnie FT3 ma dostęp do receptorów jądrowych w tkankach docelowych. FT3 wiąże się z receptorami TR-α i TR-β z około 10× wyższym powinowactwem niż T4, dlatego mimo niższego stężenia jest głównym efektorem działania tarczycy.

Jak przeliczyć FT3 między jednostkami?

W Polsce i USA standardem są pg/mL (pikogramy na mililitr), w publikacjach naukowych i wielu laboratoriach europejskich — pmol/L (jednostka SI). Współczynnik 1,536 wynika z masy molowej T3: 650,97 g/mol.

Normy FT3 dla dorosłych

Uwaga wieku: FT3 fizjologicznie spada z wiekiem. U osób >70 lat dolna granica obniża się do ~2,8 pmol/L (1,8 pg/mL) i nie wskazuje na niedoczynność. Normy zależą od metody (immunoassay vs LC-MS/MS) — zawsze stosuj zakres referencyjny z własnego raportu.

Niska T3 syndrom (NTI) — najważniejsza pułapka

Zespół niskiej T3 (low T3 syndrome, euthyroid sick syndrome, NTI) to obniżenie FT3 z prawidłowym lub niskim TSH bez prawdziwej choroby tarczycy. Mechanizm: ciężka choroba zwiększa aktywność DIO3 (inaktywacja T3) i obniża DIO1 — T4 jest kierowane w stronę nieaktywnego rT3 (reverse T3) zamiast aktywnego T3.

NTI występuje przy: zawale serca, sepsie, urazach, chorobach nowotworowych, głodzeniu, anoreksji, marskości wątroby. Niski FT3 w kardiologii to niezależny predyktor śmiertelności — ryzyko zgonu rośnie 3–4×. Leczenie pierwotnej choroby normalizuje FT3.

T3 toksykoza i selektywne podwyższenie FT3

W T3 toksykozie (3–5% przypadków nadczynności) występuje izolowane podwyższenie FT3 z prawidłowym FT4 i niskim TSH. Najczęstsze przyczyny: wczesna faza Gravesa-Basedowa, autonomiczny guzek tarczycy, suplementacja czystego T3 (liotyronina). Bez oznaczenia FT3 ta postać nadczynności pozostaje niewykryta — sam TSH+FT4 jest niewystarczający.

FT3 a niedobór selenu

Dejodynazy DIO1 i DIO2 są selenoproteinami — zawierają selenocysteinę w centrum aktywnym. Niedobór selenu osłabia konwersję T4→T3 i powoduje typowy obraz: prawidłowe FT4, ale niskie FT3 przy prawidłowym TSH. Stosunek FT3/FT4 jest klinicznym wskaźnikiem efektywności konwersji obwodowej. Suplementacja selenu (100–200 µg/d) poprawia FT3 i miano przeciwciał w Hashimoto.

Wskazania do oznaczenia FT3

• Podejrzenie nadczynności tarczycy z prawidłowym FT4 (T3 toksykoza)
• Monitoring leczenia tyreostatykami w chorobie Gravesa-Basedowa
• Niewyjaśnione objawy nadczynności mimo prawidłowego TSH+FT4
• Diagnostyka zespołu niskiej T3 w chorobach kardiologicznych i NTI
• Monitoring leczenia liotyroniną (T3) lub kombinacją L-T4 + L-T3
• Ocena efektywności konwersji obwodowej (stosunek FT3/FT4)
• Diagnostyka rzadkich zaburzeń: oporność na hormony tarczycy

Powiązane kalkulatory

• TSH — pierwszy element trójcy diagnostycznej tarczycy
• FT4 (wolna tyroksyna) — prohormon konwertowany do FT3
• Kalkulator hormonów tarczycy FT3 i FT4 — pełna ocena osi z normami
• Selen (Se) — kofaktor dejodynaz konwertujących T4→T3
• Kalkulator objętości tarczycy — ocena USG tarczycy

Najczęstsze pytania

Jak przeliczyć FT3 pg/mL na pmol/L?

Pomnóż wynik w pg/mL przez 1,536, aby otrzymać pmol/L. Przykład: 3,0 pg/mL × 1,536 ≈ 4,6 pmol/L. Aby przeliczyć pmol/L na pg/mL, pomnóż przez 0,651. Współczynnik wynika z masy molowej trójjodotyroniny (650,97 g/mol).

Jaki poziom FT3 jest prawidłowy?

Norma FT3 dla dorosłych: 2,3–4,2 pg/mL (3,5–6,5 pmol/L) wg ATA, Mayo i większości polskich laboratoriów. Strefa optymalna funkcjonalna: 3,0–3,5 pg/mL (4,6–5,4 pmol/L). Po 70 r.ż. dolna granica fizjologicznie spada do ~2,8 pmol/L. Normy zależą od metody — zawsze sprawdź zakres referencyjny z własnego raportu.

Co oznacza niskie FT3?

Najczęstsza przyczyna to zespół niskiej T3 (NTI) w ciężkich chorobach — niewydolność serca, sepsa, urazy, choroba nowotworowa. Inne przyczyny: niedoczynność tarczycy (zwykle FT3 spada ostatni), niedobór selenu (zaburza konwersję T4→T3), głodzenie i anoreksja, leki (amiodaron, beta-blokery, glikokortykoidy). Niski FT3 w kardiologii jest niezależnym predyktorem śmiertelności.

Co oznacza wysokie FT3?

Wysokie FT3 (>4,2 pg/mL) z niskim TSH wskazuje na nadczynność tarczycy — Gravesa-Basedowa, wole guzkowe nadczynne, faza tyreotoksyczna Hashimoto, T3 toksykoza (selektywne FT3↑ z prawidłowym FT4 — 3–5% nadczynności). Również: przedawkowanie suplementacji T3 (liotyroniny), nadczynność wywołana jodem.

Po co oznaczać FT3 jeśli mam już TSH i FT4?

FT3 wykrywa zaburzenia niewidoczne w TSH+FT4: T3 toksykoza (selektywne FT3↑ — 3–5% nadczynności), zespół niskiej T3 w ciężkich chorobach (rokownicza wartość), zaburzenia konwersji obwodowej przy niedoborze selenu (FT3↓ przy prawidłowym FT4), monitoring kombinowanej terapii L-T4 + L-T3. Stosunek FT3/FT4 wskazuje efektywność konwersji.

Czym FT3 różni się od FT4?

FT4 to prohormon o słabym działaniu — produkowany głównie przez tarczycę, magazyn i transport. FT3 to aktywny hormon, 3–4× silniejszy, powstający w 80% obwodowo z konwersji T4 przez dejodynazy zależne od selenu. FT3 wiąże się z receptorami jądrowymi z 10× większym powinowactwem niż FT4. FT3 jest faktycznym efektorem, FT4 — rezerwą.

Źródła

1. Polskie Towarzystwo Endokrynologiczne. Wytyczne diagnostyki i leczenia zaburzeń czynności tarczycy.
2. Polskie Towarzystwo Diagnostyki Laboratoryjnej. Standardy oznaczeń hormonów tarczycy.
3. American Thyroid Association (ATA). Guidelines for the Diagnosis and Management of Hyperthyroidism.
4. Mayo Clinic Laboratories. Triiodothyronine (T3), Free — Clinical and Interpretive.

Data ostatniej aktualizacji źródeł: 4 maja 2026 r.