Cynk (Zn)
Konwerter cynku (Zn) w surowicy poniżej pozwala przeliczyć stężenie między µg/dL a µmol/L. Wzór: 1 µg/dL = 0,1530 µmol/L (z masy molowej cynku 65,38 g/mol).
⚠️ Cynk w surowicy = tylko 0,1% zasobów organizmu
Stężenie cynku w surowicy odzwierciedla jedynie ~0,1% całkowitej puli Zn (większość znajduje się w mięśniach, kościach, wątrobie). Wynik bywa ZANIŻONY przez stan zapalny, stres, posiłek, hemodylucję w ciąży — a normalny poziom NIE wyklucza niedoboru tkankowego. Wskazana ocena równolegle z CRP, albuminą i fosfatazą alkaliczną (ALP). Pobranie: rano, na czczo, bez suplementów Zn w dniu badania.
Cynk to drugi najobficiej występujący pierwiastek śladowy po żelazie. Jest kofaktorem ponad 300 enzymów, w tym dehydrogenaz alkoholowych, polimeraz DNA, karboksypeptydaz. Niezbędny dla odporności, gojenia ran, syntezy testosteronu, smaku i powonienia, oraz prawidłowego metabolizmu witaminy A.
Czym jest cynk i jakie pełni funkcje?
Zn to mikroelement strukturalny i katalityczny w setkach metaloenzymów. Kluczowe role: dojrzewanie limfocytów T (odporność komórkowa), aktywność dysmutazy ponadtlenkowej Cu/Zn-SOD (antyoksydant), synteza testosteronu i regulacja estrogenów, palce cynkowe w transkrypcji genów (w tym receptorze witaminy D), goej ran, percepcja smaku przez gustynę.
Źródła pokarmowe: ostrygi (rekord), czerwone mięso, wątróbka, pestki dyni, sezam, kasza gryczana, jaja, sery. Roślinne źródła zawierają fityniany hamujące wchłanianie — wegetarianie potrzebują 50% wyższej podaży.
Jak przeliczyć cynk między jednostkami?
1 µg/dL = 0,1530 µmol/L
1 µmol/L ≈ 6,538 µg/dL
W Polsce i USA standardem jest µg/dL (równoważne mcg/dL), w publikacjach naukowych i krajach UE — µmol/L (jednostka SI). Standardową metodą jest atomowa spektrometria absorpcyjna (AAS) lub ICP-MS.
70 µg/dL ≈ 10,7 µmol/L (próg niedoboru wg Mayo)
100 µg/dL ≈ 15,3 µmol/L (środek normy)
120 µg/dL ≈ 18,4 µmol/L (górna granica normy)
Wartości referencyjne cynku
| Stężenie | µg/dL | µmol/L | Interpretacja |
|---|---|---|---|
| Ciężki niedobór | <40 | <6,1 | Acrodermatitis enteropathica, oparzenia |
| Niedobór | <70 | <10,7 | Wymagana suplementacja, ocena ALP |
| Suboptymalny | 70–80 | 10,7–12,2 | Strefa graniczna — interpretacja kliniczna |
| Norma (dorośli) | 70–120 | 10,7–18,4 | Standard Mayo Clinic / ScienceDirect |
| Optymalny | 90–110 | 13,8–16,8 | Cel funkcjonalny dla odporności |
| Wysoki przy suplementacji | 120–150 | 18,4–23,0 | Częste przy >25 mg/d Zn — kontroluj miedź! |
| Toksyczny | >150 | >23,0 | Ryzyko niedoboru miedzi, neuropatii |
Wskaźniki pomocnicze niedoboru: niska fosfataza alkaliczna (ALP <40 IU/L) — Zn jest jej kofaktorem; obniżona witamina A w surowicy (Zn niezbędny dla RBP); objawy kliniczne (zaburzenia smaku, łamliwe paznokcie z białymi plamkami, alopecja, częste infekcje, słabe gojenie).
Synergie z witaminą A i innymi mikroelementami
Cynk jest niezbędny do mobilizacji witaminy A z wątroby — aktywuje syntezę białka RBP (retinol-binding protein). Niedobór Zn powoduje wtórny niedobór funkcjonalny Wit A nawet przy prawidłowej podaży. To dlatego oznaczenie cynku często towarzyszy diagnostyce niedoboru witaminy A.
Antagonizm z miedzią (Cu): wysokie dawki Zn (>40 mg/dzień przewlekle) blokują wchłanianie miedzi, powodując jej niedobór i anemię, neuropatię, mielopatię. Zalecany stosunek Zn:Cu = 8:1 do 12:1 w suplementacji. Dieta i selen to kolejne mikroelementy współpracujące w obronie antyoksydacyjnej.
Niedobór cynku — przyczyny i objawy
Przyczyny: dieta uboga w produkty zwierzęce, weganizm bez suplementacji, choroba Crohna i celiakia (zespół złego wchłaniania), acrodermatitis enteropathica (defekt genu SLC39A4), oparzenia, dializoterapia, długotrwałe biegunki, alkoholizm, wysokie dawki diuretyków, ciąża i karmienie.
Objawy: nawracające infekcje (Zn = odporność), słabe gojenie ran, białe plamki na paznokciach (leukonychia), alopecja, zaburzenia smaku/powonienia, biegunki, spadek libido i płodności u mężczyzn, opóźniony wzrost u dzieci, wysypka okołoustna i okołoodbytnicza (acrodermatitis), trądzik oporny na leczenie.
Wskazania do oznaczenia cynku
- Nawracające infekcje, osłabiona odporność
- Trądzik oporny na leczenie, łojotok, łysienie
- Zaburzenia smaku, powonienia, słabe gojenie ran
- Diagnostyka niedoboru witaminy A i niedożywienia
- Choroba Crohna, celiakia, zespoły złego wchłaniania
- Niepłodność męska, niski testosteron
- Acrodermatitis enteropathica — diagnostyka i monitorowanie
- Monitoring długotrwałej suplementacji Zn (kontrola Cu)
Powiązane kalkulatory
- Witamina A (retinol) — Zn niezbędny do mobilizacji retinolu z wątroby (RBP)
- Witamina D (25-OH) — wspólne palce cynkowe w receptorze VDR
- Witamina B6 (PLP) — wspólna ocena w niedożywieniu i wegańskiej diecie
- Ferrytyna — najczęściej towarzyszący niedobór mikroelementów
- Witamina B12 — wspólny pakiet dla wegan i osób z celiakią
Najczęstsze pytania
Jak przeliczyć cynk µg/dL na µmol/L?
Pomnóż wynik w µg/dL przez 0,1530, aby otrzymać µmol/L. Przykład: 90 µg/dL × 0,1530 ≈ 13,8 µmol/L. Aby przeliczyć w drugą stronę, pomnóż µmol/L przez 6,538.
Jaki poziom cynku jest prawidłowy?
Norma cynku w surowicy dla dorosłych wg Mayo i ScienceDirect: 70–120 µg/dL (10,7–18,4 µmol/L). Próg niedoboru: <70 µg/dL (<10,7 µmol/L). Cel optymalny dla odporności: 90–110 µg/dL. Wartości >120 µg/dL pojawiają się przy suplementacji — wymaga monitoringu poziomu miedzi.
Dlaczego wynik cynku może być prawidłowy mimo niedoboru?
Stężenie Zn w surowicy odzwierciedla tylko 0,1% zasobów organizmu i jest silnie zaniżane przez stan zapalny, stres, posiłek (postprandial drop), hipoalbuminemię. Normalny wynik NIE wyklucza niedoboru tkankowego. Wsparcie diagnostyki: niska ALP (Zn jest jej kofaktorem), niski albumin (główny transporter Zn), CRP (wyklucza wpływ zapalenia), objawy kliniczne.
Jak cynk współpracuje z witaminą A?
Zn jest niezbędny do mobilizacji Wit A z wątroby — aktywuje syntezę białka RBP (retinol-binding protein) transportującego retinol we krwi. Niedobór cynku powoduje wtórny niedobór funkcjonalny witaminy A nawet przy prawidłowych zapasach wątrobowych. Dlatego ocena Zn często towarzyszy diagnostyce ślepoty zmierzchowej i kserozy.
Czy wysokie dawki cynku są bezpieczne?
Przewlekle nie. Górna bezpieczna dawka wg EFSA: 25 mg/dzień. Dawki >40 mg/d przez wiele tygodni blokują wchłanianie miedzi, prowadząc do anemii, neuropatii, mielopatii (niedobór Cu). Krótkotrwałe wyższe dawki (50–100 mg/d przez 2–4 tygodnie) są stosowane w terapii ostrych niedoborów i przeziębieniach. Zalecany stosunek Zn:Cu = 8:1 do 12:1.
Co podnosi i obniża wynik cynku?
Podnoszą: suplementacja, hemoliza próbki (fałszywie zawyżona!), pobranie z wkłucia obwodowego (kontaminacja), pora poranna na czczo. Obniżają: stan zapalny (CRP↑), posiłek, hipoalbuminemia, ciąża (hemodylucja), antykoncepcja hormonalna, kortykosteroidy, diuretyki tiazydowe, ACE-inhibitory.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Diagnostyki Laboratoryjnej. Diagnostyka niedoborów mikroelementów — pierwiastki śladowe.
- Polskie Towarzystwo Dermatologiczne. Cynk w dermatologii — trądzik, łojotok, łysienie, gojenie ran.
- Mayo Clinic Laboratories. Zinc, Serum (test ZN_S) — Clinical and Interpretive.
- EFSA Panel on Nutrition. Scientific Opinion on Dietary Reference Values for zinc. EFSA Journal 2014.
Data ostatniej aktualizacji źródeł: 4 maja 2026 r.