Gastryna – kalkulator jednostek (pg/mL ↔ pmol/L ↔ ng/L)

Konwerter gastryny poniżej pozwala przeliczyć stężenie między pg/mL, ng/L i pmol/L. Pierwsze dwie jednostki są ekwiwalentne (1 pg/mL = 1 ng/L), trzecia wymaga przeliczenia molowego: 1 pg/mL = 0,481 pmol/L (masa molowa G-17 ~2079 Da, dominującej formy gastryny we krwi).

Gastryna to peptydowy hormon wydzielany przez komórki G (antrum żołądka i bliższa część dwunastnicy), kodowany przez gen GAST (chromosom 17q21.2). Jest głównym regulatorem sekrecji kwasu solnego (HCl) przez komórki okładzinowe i pełni efekt troficzny na błonę śluzową żołądka.

Czym jest gastryna?

Gastryna występuje w kilku formach molekularnych z preprogastryny: G-17 (mała, ~2079 Da, dominująca we krwi), G-34 (duża, ~3839 Da), G-14 i big-big gastrin. Działa przez receptor CCK2 na komórki ECL (uwalnianie histaminy → komórki okładzinowe → HCl). Pobudzana przez posiłek białkowy, rozszerzenie żołądka i hiperkalcemię; hamowana przez niskie pH (<3) i somatostatynę.

Gastrinoma, ZES i mosty do MEN1

Gastrinoma to nowotwór neuroendokrynny (NEN) wydzielający gastrynę — najczęściej zlokalizowany w trójkącie gastrinoma (głowa trzustki, dwunastnica, więzadło wątrobowo-dwunastnicze). Powoduje zespół Zollingera-Ellisona (ZES): oporne wrzody trawienne, biegunkę sekrecyjną, refluks żołądkowo-przełykowy, hiperchlorhydrię. 20–25% gastrinoma występuje w ramach MEN1 (gen MEN1 11q13, mutacja menina) — razem z PHPT (most do PTH), insulinoma, glukagonoma, guzami przysadki (most do prolaktyny). Gastrinoma w MEN1 jest zwykle wieloogniskowa, mniejsza i częściej złośliwa.

Jednostki gastryny i sposób przeliczenia

pg/mL i ng/L to identyczne jednostki masy w innym zapisie. Współczynnik 0,481 dotyczy G-17, formy dominującej w surowicy zdrowych osób. W gastrinoma proporcje form mogą być zaburzone (przewaga G-34 lub fragmentów), więc przeliczenie traktuj orientacyjnie. Polskie laboratoria preferują pg/mL, europejskie publikacje pmol/L. Międzynarodowy standard: WHO 1st IS 91/602.

Normy gastryny

Norma zależy od metody: Mayo Clinic: ≤115 pg/mL; Roche/Beckman: <90 pg/mL; LabCorp: <100 pg/mL; IBL ELISA: 13–115 pg/mL. Wynik zawsze interpretuj na tle zakresu konkretnego laboratorium. Pomiar gastryny zawsze razem z pH żołądkowym — to różnicuje ZES od achlorhydrii reaktywnej.

Test sekretynowy

Złoty standard rozpoznawania ZES przy granicznych wartościach (gastryna 100–1000 pg/mL). Sekretyna 0,4 µg/kg IV w bolusie, pomiary w 0/2/5/10/15/30 min. Reakcja paradoksalna: wzrost gastryny >120 pg/mL od baseline = pozytywny (ZES). U osób zdrowych sekretyna hamuje gastrynę, ale w gastrinoma stymuluje uwalnianie. Czułość ~94%, swoistość ~100%. Alternatywa: test stymulacji wapniem (mniej czuły, rzadziej używany). Przed testem koniecznie odstawić PPI 7–14 dni.

Wskazania do oznaczenia gastryny

• Diagnostyka zespołu Zollinger-Ellison przy opornych wrzodach lub biegunce sekrecyjnej
• Skrining MEN1 razem z PTH, wapniem, insuliną, glukagonem i prolaktyną
• Diagnostyka różnicowa zanikowego zapalenia żołądka (Addison-Biermer)
• Anemia megaloblastyczna z niedoborem B12 i niejasną przyczyną
• Wrzody mnogie, nietypowo zlokalizowane (jelito czcze, refluks ciężki)
• Hiperkalcemia o niejasnej etiologii w kontekście wrzodów

Powiązane kalkulatory

• PTH — most do MEN1; PHPT współistnieje z gastrinoma w 80–90% przypadków MEN1
• Glukagon — drugi marker pNEN; razem panel skriningu MEN1
• Insulina — insulinoma w MEN1; oś trzustkowych komórek wyspowych
• Witamina B12 — niedobór w zanikowym zapaleniu żołądka (Addison-Biermer)
• Prolaktyna — guzy przysadki w MEN1; piąty element panelu skriningu

Najczęstsze pytania

Jak przeliczyć gastrynę pg/mL na pmol/L?

Mnoży się przez współczynnik 0,481: 1 pg/mL = 0,481 pmol/L. Przykład: 200 pg/mL × 0,481 = 96,2 pmol/L. Współczynnik wynika z masy molowej G-17 (~2079 Da), dominującej formy gastryny w surowicy. Jednostki pg/mL i ng/L są ekwiwalentne (×1) — to ta sama jednostka masy w innym zapisie.

Jaka jest norma gastryny na czczo?

Typowo <100 pg/mL na czczo (większość laboratoriów). Mayo Clinic: ≤115 pg/mL; Roche/Beckman: <90 pg/mL; IBL ELISA: 13–115 pg/mL. Wartości w pmol/L: do ~48. Norma zależy od metody i kalibracji (WHO 1st IS 91/602). U noworodków wartości fizjologicznie wyższe. Wynik zawsze odnoś do zakresu konkretnego laboratorium.

Co oznacza podwyższona gastryna?

Wartość >1000 pg/mL z pH żołądkowym <2 silnie sugeruje gastrinoma (ZES). Te same wartości z pH >4 wskazują na achlorhydrię (Addison-Biermer, atrofia). Łagodne wzrosty (100–500): PPI, niedokwaśność reaktywna, niewydolność nerek, posiłek białkowy, stres, H. pylori, stan po wagotomii. Każdy wynik >500 pg/mL wymaga odstawienia PPI i ponownego oznaczenia.

Czym jest zespół Zollinger-Ellison?

ZES to zespół kliniczny wywołany hipergastrynemią z gastrinoma — guza NEN trzustki/dwunastnicy. Triada: oporne wrzody trawienne (często mnogie, nietypowo zlokalizowane), biegunka sekrecyjna (kwasem nieaktywowane enzymy trzustkowe) i refluks żołądkowo-przełykowy. 20–25% przypadków występuje w MEN1. Diagnostyka: gastryna na czczo + pH żołądkowe + test sekretynowy + obrazowanie 68Ga-DOTATATE PET-CT.

Czy PPI mogą zafałszować wynik gastryny?

Tak — to najczęstsza przyczyna fałszywej hipergastrynemii. PPI (omeprazol, esomeprazol, pantoprazol, lansoprazol) podnoszą gastrynę 2–10× przez zniesienie hamującego wpływu HCl na komórki G. Przed diagnostyką ZES odstaw PPI na 7–14 dni (najlepiej 14). Antagoniści H2 — odstaw 48 h. W tym czasie kontrola objawów: leki zobojętniające + sukralfat. Nigdy nie odstawiaj PPI samodzielnie u pacjenta z aktywnym wrzodem.

Co to jest test sekretynowy w diagnostyce ZES?

Test różnicujący gastrinoma od innych przyczyn hipergastrynemii. Sekretyna 0,4 µg/kg IV w bolusie, pomiar gastryny w 0/2/5/10/15/30 min. Paradoksalny wzrost >120 pg/mL od wartości wyjściowej = pozytywny (ZES). U osób zdrowych sekretyna hamuje gastrynę, w gastrinoma — stymuluje. Czułość ~94%, swoistość ~100%.

Źródła

1. Polskie Towarzystwo Endokrynologiczne. Rekomendacje diagnostyczne i terapeutyczne dla guzów neuroendokrynnych — gastrinoma i zespół Zollinger-Ellison.
2. Polskie Towarzystwo Diagnostyki Laboratoryjnej. Rekomendacje diagnostyki hipergastrynemii — preanalityka i interpretacja.
3. Endocrine Society. Clinical Practice Guideline for Diagnosis and Therapy of MEN1 — Pancreatic Neuroendocrine Tumors.
4. Mayo Clinic Laboratories. Gastrin, Serum — Clinical and Interpretive.

Data ostatniej aktualizacji źródeł: 7 maja 2026 r.