Testosteron wolny – kalkulator i przelicznik jednostek (pg/mL ↔ pmol/L)

Konwerter testosteronu wolnego poniżej pozwala szybko przeliczyć stężenie hormonu między dwiema najczęściej spotykanymi jednostkami: pg/mL i pmol/L. Aby przeliczyć pg/mL na pmol/L, pomnóż wynik przez 3,467; w drugą stronę — podziel przez 3,467 (lub pomnóż przez 0,288).

Czym jest testosteron wolny?

Testosteron wolny (z ang. free testosterone, free T) to ta frakcja testosteronu krążącego we krwi, która nie jest związana z białkami transportowymi (SHBG ani albuminą) i jest w pełni dostępna biologicznie dla tkanek docelowych. Stanowi tylko około 1–2% całkowitego testosteronu, ale to właśnie ta frakcja odpowiada za działanie hormonu.

Testosteron we krwi występuje w trzech frakcjach:

• Związany z SHBG (~60–70%) — całkowicie nieaktywny biologicznie
• Związany z albuminą (~30–40%) — słabo dostępny, łatwo się odczepia
• Wolny (~1–2%) — w pełni biologicznie aktywny

Suma frakcji wolnej i albuminowej to testosteron biodostępny. Oznaczenie wolnego testosteronu jest szczególnie ważne, gdy testosteron całkowity jest na granicy normy lub gdy stężenie SHBG jest nieprawidłowe (otyłość, niedoczynność tarczycy, marskość wątroby).

Jak przeliczyć testosteron wolny między jednostkami?

Współczynnik 3,467 wynika z masy molowej cząsteczki testosteronu (288,4 g/mol): 1000 ÷ 288,4 ≈ 3,467.

Przykłady przeliczeń:

Wartości testosteronu wolnego — normy

Stężenie testosteronu zmienia się w ciągu dnia (najwyższe rano, około 7:00–10:00) — krew pobiera się rano, na czczo. Zakresy referencyjne mogą się różnić między laboratoriami i metodami analitycznymi (wskazane LC-MS/MS) — zawsze interpretuj wynik względem zakresu konkretnego wydruku.

Testosteron wolny u mężczyzn — diagnostyka hipogonadyzmu

Wolny testosteron jest szczególnie przydatny w diagnostyce hipogonadyzmu męskiego, gdy testosteron całkowity jest graniczny (300–400 ng/dL). W tych przypadkach sam wynik całkowitego nie daje jednoznacznej odpowiedzi — niskie SHBG (otyłość, insulinooporność) może go zaniżać, wysokie SHBG (hipertyreoza, starszy wiek) — zawyżać.

Razem z LH i FSH wolny T pozwala odróżnić formy hipogonadyzmu:

• Pierwotny (uszkodzenie jąder) — niski wolny T + wysoki LH + wysoki FSH
• Wtórny (przysadkowy) — niski wolny T + niski LH + niski FSH

Niski wolny testosteron u mężczyzny wiąże się z objawami: spadkiem libido, zaburzeniami erekcji, zmęczeniem, utratą masy mięśniowej, depresją, osteoporozą i ginekomastią.

Testosteron wolny u kobiet — hiperandrogenizm i PCOS

U kobiet wolny testosteron oznacza się głównie w diagnostyce hiperandrogenizmu: hirsutyzmu (nadmierne owłosienie), trądziku, łysienia androgenowego, zaburzeń miesiączkowania. Wolny T bywa czulszym markerem niż całkowity, zwłaszcza w PCOS, gdzie SHBG jest często obniżone (insulinooporność).

Wysoki wolny testosteron u kobiety może wskazywać na:

• PCOS (zespół policystycznych jajników) — najczęstsza przyczyna
• Wrodzony przerost nadnerczy (CAH) — postać późna lub klasyczna
• Hormonalnie czynne nowotwory jajnika lub nadnerczy
• Stosowanie anaboliki (sportowcy, kulturyści)

Metoda oznaczenia ma znaczenie!

Bezpośredni pomiar wolnego testosteronu jest technicznie trudny — najdokładniejsze są metody LC-MS/MS (chromatografia ciekła z tandemową spektrometrią mas) lub dializa równowagowa. Powszechne metody immunoenzymatyczne (immunoassay) bywają niedokładne, zwłaszcza przy niskich wartościach.

Alternatywą jest obliczanie wolnego T z testosteronu całkowitego, SHBG i albuminy (wzór Vermeulena). Taki „obliczony wolny T” jest często bardziej wiarygodny niż bezpośredni immunoassay.

Powiązane kalkulatory

• LH — stymuluje produkcję testosteronu w komórkach Leydiga jąder
• FSH — partner LH w panelu hipogonadyzmu
• Estradiol (E2) — powstaje z testosteronu w wyniku aromatyzacji
• AMH — marker rezerwy jajnikowej, oceniany w PCOS
• Progesteron — kluczowy hormon fazy lutealnej

Najczęstsze pytania

Jak przeliczyć testosteron wolny pg/mL na pmol/L?

Aby przeliczyć z pg/mL na pmol/L, pomnóż wynik przez 3,467. Wartość 15 pg/mL to więc około 52 pmol/L.

Czym różni się testosteron wolny od całkowitego?

Testosteron całkowity mierzy sumę wszystkich frakcji (związany z SHBG, albuminą + wolny). Testosteron wolny to tylko ta niewielka część (~1–2%), która jest biologicznie aktywna. W standardowej diagnostyce zaczyna się od testosteronu całkowitego, a wolny dodaje się gdy wynik jest graniczny lub gdy SHBG jest nieprawidłowe (otyłość, choroby tarczycy, wątroby).

O której godzinie pobrać krew na testosteron?

Krew na testosteron (zarówno wolny, jak i całkowity) pobiera się rano, między 7:00 a 10:00, na czczo. Stężenie testosteronu wykazuje rytm dobowy z najwyższymi wartościami rano i spadkiem o ~30% wieczorem. Pojedynczy niski wynik najlepiej potwierdzić powtórnym oznaczeniem.

Co oznacza niski testosteron wolny u mężczyzny?

Niski wolny testosteron u mężczyzny (poniżej zakresu wieku) razem z objawami klinicznymi (spadek libido, zaburzenia erekcji, zmęczenie) sugeruje hipogonadyzm. Razem z LH i FSH różnicuje formy: pierwotną (jąder) od wtórnej (przysadki). Wymaga konsultacji endokrynologa lub androloga.

Co oznacza wysoki testosteron wolny u kobiety?

Wysoki wolny testosteron u kobiety w wieku rozrodczym najczęściej wskazuje na PCOS lub inne formy hiperandrogenizmu (CAH, nowotwory jajnika/nadnerczy, anaboliki). Często towarzyszą objawy: hirsutyzm, trądzik, łysienie androgenowe, zaburzenia miesiączkowania.

Czy kalkulator testosteronu diagnozuje hipogonadyzm?

Nie. Kalkulator służy wyłącznie do przeliczania jednostek wolnego testosteronu. Pełną interpretację wyniku w kontekście wieku, objawów klinicznych, panelu hormonalnego (LH, FSH, SHBG, T całkowity) przeprowadza lekarz endokrynolog, androlog lub ginekolog.

Źródła

1. Polskie Towarzystwo Endokrynologiczne. Rekomendacje diagnostyki i leczenia hipogonadyzmu męskiego.
2. Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników. Rekomendacje dotyczące diagnostyki PCOS i hiperandrogenizmu.
3. Endocrine Society. Clinical Practice Guideline: Testosterone Therapy in Men with Hypogonadism.
4. Mayo Clinic Laboratories. Testosterone, Free, Serum — Clinical and Interpretive.

Data ostatniej aktualizacji źródeł: 28 kwietnia 2026 r.